Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 271
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0273
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
LIBIDALNE ALEGORIE

271

konstytucji ego, wyjaśniane poprzez lacanowską fazę zwierciadła66. Jej
zdaniem tworzenie własnego obrazu jest całym procesem obejmującym
również bardziej archaiczne i somatyczne etapy, przechodzącym nie tylko
przez pryzmat wzroku, ale przede wszystkim dźwięku, smaku, dotyku
i zapachu, związane z relacją z ciałem matki6/. Rozwijając myśl autorki,
sugeruję, iż wizerunek (image) ma zatem swą własną wewnętrzną semio-
tyczną modalność stanowiącą pozostałość po procesie jego konstytucji,
sprzed ostatecznego wizualnego wyczyszczenia, ustanowienia abjectu
(nieczystych marginesów ego-ciała-obrazu), w ramach wprowadzającej
w symboliczność fazy zwierciadła. Dlatego sztuka zanurzająca się w ab-
ject bywa interpretowana jako badanie fizycznych i metaforycznych pozo-
stałości zrepresjonowanego matczynego ciała jako wyściółki, podszewki
somatycznych popędów, będącej podłożem, a równocześnie odwrotnością
symbolicznego porządku i związanej z nim wizualności68.
W mojej interpretacji wizualność sztuki Helen Chadwick oparta jest
właśnie na somatycznym podłożu i „zmysłowej podszewce”, uwidaczniają-
cych się poprzez wykorzystywane materiały ewokujące sensualne i cieles-
ne doznania. Ornamentalne zestawienie substancji, które intensywnie
działają przez faktury i barwy, zapach i smak, doprowadza synestezję do
poziomu ekscesu, nadmiaru w przedstawieniu. Działanie to przejawia się
zarówno w fotograficznym obrazie („Wreaths to Pleasure”, „Meat Abs-
tracts”) jak i w trójwymiarowej rzeźbie-instalacji („Cacao”, „Glossolalia”).
Materie śliskie, kleiste, lepkie, miękkie, futrzane i gnijące rozpuszczają
bądź rozpraszają stabilność dzieła sztuki jako neutralnej, zamkniętej
struktury, wprowadzając wewnętrzny ruch-pulsację i fizyczny, trzewiowy
kontakt z widzem.
Najważniejszy wydaje się jednak charakter użytych składników, które
można klasyfikować zgodnie z trzema wymienionymi przez Kristevą ro-
dzajami abjectu - w odniesieniu do jedzenia, cielesnych odpadków i se-
ksu. Chadwick wkracza na każdy z tych obszarów i posługując się ambi-
walentną artystyczną strategią, eksponuje zmysłowy i wizualny
potencjał pochodzących z nich elementów. Z jednej strony sięga w swej
sztuce po materiały mogące wywoływać niechęć, odrazę i wstręt, które
w agresywny sposób atakują zmysły i trzewia. Wykorzystuje surowe mięso
(„Meat Abstracts”, „Enfleshings”), organiczne odpadki („Carcass”), robaki
(„Organism in Love”, „Pieces of Eight”, (ił. 12-13), mydliny („Wreaths to
66 Patrz: J. Lacan, The Mirror Stage as Formative ofthe Function ofthe I, (w:) Ecrits,
transl. A. Sheridan, Norton, New York 1977.
(,/ Julia Kristeua in Conversation with Rosalind Coward, (w:) Desire. ICA Documents,
London 1984, s. 23.
68 H. Foster, The Return ofthe Real, The Avant-Garde at the End ofthe Century, The
MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London, England 1996, s. 152, 159.
loading ...