Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 281
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0283
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
LIBIDALNE ALEGORIE

281

ności i cielesnych początków, za którymi kryje się konieczność rozkładu
i śmierci. Cielesne odpadki wywołują horror śmiertelności, zwłaszcza kał
akcentuje wewnętrzny rozpad, którego nigdy nie sposób usunąć. Jest to
destruktywny potencjał abjectu, stawiający podmiot w obliczu traumy80.
Abject - to sfera podmiotowości, poprzez którą przejawia się przyciągają-
co-odpychająca siła semiotyczności, czyli polimorficznej jedności z ciałem
matki, gdzie libido koegzystuje z instynktem śmierci. Ostatecznie za ab-
jectem kryje się właśnie śmierć, stąd wynika podkreślana przez Kristevą
potrzeba jego kontroli i sublimacji. Taką funkcję spełnia przesunięcie
akcentu na libido, czyli erotyzacja abjectu, która pokrywa ranę, odsuwa
otchłań w psychice, powstrzymuje pogrążenie się w samym wstręcie i de-
strukcji81. Obok estetyzacji właśnie erotyzacja abjectu stanowi metodę je-
go przekładu wybraną przez Helen Chadwick; dlatego abject w jej sztuce
w przeciwieństwie do innych artystycznych recepcji tego pojęcia nie jest
ani polityczny ani traumatyczny, lecz - erotyczny. Aktywizowany przez
fizyczne materie abject staje się dla artystki ekranem do badania libidal-
nego materializmu wizualizującego psychosomatyczne procesy seksual-
ności. Erotyzacja abjectu w stosunku do ekskrementów wywołuje formy
seksualnej perwersyjności. Urolagia znajduje się u podłoża „Piss Flo-
wers”, a „Cacao” - to fontanna przyjemności dla kaprofagów. Perwersyj-
ność łączy się tutaj z odtworzeniem dziecięcych przyjemności zabawy
z ekskrementami i jedzeniem, jeszcze przed okresem wytworzenia wsty-
du i zażenowania, które artystka odsuwa poprzez charakterystyczne dla
niej estetyzujące opakowanie i wieloznaczne pole semantyczne dzieł82.
Kolejną kategorią abjectu występującą w twórczości Helen Chadwick
jest jedzenie. Pokarm należy do sfery abjectu ze względu na jego związek
z oralnością. Przesuwamy się tutaj od popędów analnych do popędów
oralnych, pozostając cały czas w sferze preedypalnej seksualności. Jedze-
nie jest oralnym obiektem; spożywane przekracza granice pomiędzy ciałem
i jego otoczeniem, wnętrzem i zewnętrzem, Ja i innym. Tym pierwotnym
innym jest matka, nadzorująca karmienie dziecka, współtworząca jego
oralność. Jedzenie manifestuje zatem kruchość granic ciała i jego zako-
rzenienie w semiotyczności, wiążąc się również z infantylnym erotyzmem

80 Obok skatologii badanie traumatycznych stanów podmiotowości jest głównym tema-
tem abject art. Patrz.: R. Krauss, Destiny of the Informe, (w:) Formless. A User’s Guide,
op. cit., s. 235-238.
8] J. Kristeva, Powers of Horror, op. cit., s. 55.
82 Nie powstrzymało to jednak firmy Cadbury produkującej czekoladę od wycofania się
ze sponsorowania popularnej wystawy „Effluvia”, gdy krytyczna recepcja tych prac w lon-
dyńskiej prasie zaczęła akcentować skatologiczną i seksualną tematykę. Patrz: P. Victor,
Cadbury shys off „cacao phallus”, „The Independent on Sunday” 1994, 10 July, London.
loading ...