Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 358
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0360
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
358

T. J. CLARK

rowce, usiłując znaleźć sposób na ocalenie życia (i przemysłu), w obliczu
zbliżającego się końca jednego i drugiego53. Kritsaman określa poziom
konsumpcji żywności w miastach na 40 procent w stosunku do okresu
przed wojną. Siedem milionów ludzi zmarło z niedożywienia i epidemii
między styczniem 1918 a lipcem 1920 r. Śmiertelność zwiększyła się
ponad dwukrotnie54. Transport, szczególnie kolejowy, wydawał się prze-
chodzić ostatnie wstrząsy przed ostatecznym zamarciem. Podczas wojny
domowej wysadzono w powietrze cztery tysiące mostów. Zerwanych zo-
stało osiemdziesiąt sześć tysięcy wiorst linii telegraficznej. Do stycznia
1920 r. tylko 6700 lokomotyw jeszcze działało - dla porównania w 1913 r.
było ich ponad 20 000. Więcej lokomotyw znajdowało się w warsztatach
naprawczych niż w ruchu na torach. Nieczynne wagony towarowe (dzie-
siątki tysięcy ich stały na bocznicach) wynajmowane były przez lokalne
Rady lub związki kolejarskie jako tanie mieszkania. W raportach wysyła-
nych do Komisariatu Transportu naturalnie figurowały one jako „będące
w użyciu”. Czasami rozładowywanie pociągów, które mimo wszystko jesz-
cze przyjeżdżały, groziło strzelaniną między grupami bandytów, walczą-
cych o cokolwiek, co znajdowało się w wagonach. Tak więc pociągi stały
z pełnym ładunkiem na terenie składów towarowych, pod zbrojną strażą,
w oczekiwaniu na dalszy rozwój wypadków55. Początek roku 1920 -
okres, który bezpośrednio nas interesuje - powszechnie uznawany był za
absolutne zero wszelkich możliwych wskaźników06. Stańki depo miałyby
okrutny, rozpaczliwy wydźwięk, czy może nawet trochę absurdalny, dla
tych, którzy wiedzieli, jak składy i warsztaty rzeczywiście wyglądały.
Wszystko to nie było wówczas tajemnicą. Przemówienia Lenina i Troc-
kiego pełne są takich danych (w odpowiednio zredagowanej wersji). Tej
sytuacji dotyczyły Tezy na temat propagandy produkcyjnej. I naturalnie
53 „Co trzeci dzień” to rachuba, która pojawia się we współczesnym studium na temat
okręgu moskiewskiego pod koniec 1919, cytowanym przez Rosenberga, Social Backgro-
und to Tsektran, s. 359. Por. D. Brower, „The City in Danger”: The Ciuil War and the
Russian Urban Population, również w: Koenker, Party, State, and Society, zwł. s. 65-77.
Wiktor Serge odmalowuje sugestywny obraz walki o przetrwanie w regionach przemysło-
wych, a Chamberlin stawia wiele zasadniczych kwestii dotyczących uchylania się od pracy
i wyników produkcyjnych w świetnym rozdziale na temat komunizmu wojennego: zob.
Chamberlin, RussianRevolution, t. 2, s. 96-117.
54 Liczby podaje L. Kritsman, The Heroic Period of the Great Russian Reoolution,
drugie wydanie (Moskwa, 1926), s. 184-185, 187, cytowane przez L. Schapiro, The Origin
ofthe Communist Autocracy (London, 1955), s. 215-216. Por. nowsze szacunki u Pipesa,
Russia under the Bolsheuik Regime, s. 138-139.
55 Na temat statystyk i relacji dotyczących transportu kolejowego zob. Rosenberg,
Social Background to Tsektran, s. 363-68 i por. Chamberlin, Russian Reoolution, t. 2, s. 108.
'jG Zob. np. Rosenberg, Social Backround to Tsektran, s. 356: „(...) upadek produkcji
przemysłowej, który osiągnął dno w pierwszych czterech miesiącach roku 1920”.
loading ...