Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 17.2006

Page: 50
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2006/0052
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
50

PIOTR KORDUBA

mieszkiwania poprzez ich pryzmat, wydaje się być podstawowym zada-
niem badacza mieszczańskiej kultury mieszkalnej46.
Za rejestrowane pod tym kątem przemiany domu odpowiada spo-
łeczny i kulturowy proces, systematycznie postępującej od średniowiecza
prywatyzacji życia, w tym również życia mieszczańskiego47. Polaryzowa-
nie się relacji między „publicznym” a „prywatnym” prowadziło od wyraź-
nej supremacji tego pierwszego w dobie średniowiecza do wyraźnej do-
minacji tego drugiego u schyłku epoki nowożytnej. Wśród mieszczaństwa
proces ten polegał na przejściu od tzw. społeczeństwa anonimowego do
społeczności ograniczonej do rodziny lub jednostki48. Prywatyzacja życia
w obszarze domu to przede wszystkim zmniejszanie jego dostępności dla
sfery publicznej. W ramach poszerzającej się sfery prywatnej następowa-
ła nie tylko specjalizacja funkcjonalna przestrzeni, ale także formułowa-
ła się jej przynależność płciowa49 oraz generacyjna50. Konsekwencją tych
46 Studia nad przestrzenią mieszkalną i zamieszkiwaniem jako następstwem obecno-
ści „publicznego” i „prywatnego” obszaru życia prowadzi się z sukcesem w przypadku
architektury rezydencjonalnej, rezydowania, modelu życia społeczeństwa dworskiego, por.
M. Girouard, Life in the English Country House. A Social Architectural History, New Ha-
ven 1978; A. Rottermund, Zamek Warszawski w epoce Oświecenia: rezydencja monarsza,
funkcje i treści, Warszawa 1989; P. Waddy, Seuenteenth-Century Roman Palaces. Use and
the Art of Plan, New York-Cambridge 1990; N. Elias, op. cit.; Zeremoniell und Raum,
Hrsg. W. Paravicini, Sigmaringen 1997; T.J. Żuchowski, Pałac papieski na Watykanie od
końca V do początku XVI wieku. Ceremoniał a ewolucja kompleksu rezydencjonalnego,
Poznań 1999; M. Girouard, Life in the French Country House, London 2001.
47 R. Chartier, Wprowadzenie, (w:) Historia życia prywatnego, t. III: Od renesansu do
oświecenia, red. R. Chartier, tłum. M. Zięba i inni, Wrocław-Warszawa-Kraków 1999, s. 174.
48 P. Aries, Argumenty za historią życia prywatnego, (w:) Historia życia..., t. III, s. 7-17;
W. Ruppert, Biirgerlicher Wandel. Studien zur Herausbildung einer nationalen deutschen
Kultur im 18. Jahrhundert, Frankfurt/Main-New-York 1981; R. van Dulmen, op. cit.,
s. 19. Siłą średniowiecznej i wczesnonowożytnej społeczności miejskiej była grupa, której
tożsamość i integracja zasadzały się przede wszystkim na wspólnocie zawodowej, a w dal-
szym stopniu religijnej i kompanijnej. Nie był to czas indywidualności, jednostek. Egzy-
stencja mieszczanina koncentrowała się na pracy, której nie przeszkadzały pozazawodowe
aspiracje. Wyraźną i łatwą do jasnego zdefiniowania dominantą takiego życia była zatem
sfera publiczna. Od XVI do XVIII w. obserwuje się zmianę opisanego modelu mieszczań-
stwa. Postępująca w ciągu epoki nowożytnej instytucjonalizacja życia i wzrastająca rola
państwa powodowały, że to właśnie ono zajęło miejsce dotychczasowej wspólnoty. Dla
mieszczaństwa oznaczało to rozluźnienie zawodowej spójności grupy i integrację różnych
warstw społecznych. Od 2 poł. XVIII w. na czoło miejskiego społeczeństwa wysunęła się
jednostka jako wartość sama w sobie, a niejako członek określonej grupy.
49 To słabo jeszcze wyzyskany obszar badań, a otwierający wielkie możliwości w za-
kresie studiów gender, Sexuality and Space, red. B. Colomina, New York 1992; M. Sega-
len, op. cit., s. 243, 249; W. Rybczyński, op. cit., s. 77-80; L. Hentschel, Die Zimmerreise. Wohn-
sucht and Bildersucht in der msuellen Kultur und Moderne, (w:) Medien der Kunst. Ge-
schlecht, Metapher, Codę. Beitrage der 7. Kunsthistorikerinnen - Tagung in Berlin 2002,
Hg. B. Uppenkamp, Marburg 2004, s. 111-121.
50 Np. przestrzenie dla zasadniczej rodźmy - w tym przede wszystkim sypialnia go-
spodarzy, dalej dla szczególnych jej członków - osób starszych, a także kawalerów, wresz-
loading ...