Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 116
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0118
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
116

ŁUKASZ KIEPUSZEWSKI

Ive-Alain Bois wskazując na Martwą naturę z kupidynem (1895,
70,6 cm x 57,3 cm) Cezanne’a z National Gallery w Londynie pokazuje
zakłócenie tego podziału między realnością „czysto wizualną” (wertykal-
nością pola wizualnego) a cielesnością (horyzontalną przestrzenią, którą
okupują ciała)79. W obrazie Cezannne’a pojawia się zaskakujący konflikt
dynamiczny między poziomem podłogi a blatem stołu, który zapada się,
zsuwając się osobliwie z krawędzi pola obrazowego. Takie spojrzenie w
dół penetrujące to, co znajduje się pod stopami, prowadzi do grawitacyj-
nego utożsamienia poziomu stołu, na którym osadzone są obiekty z grun-
tem podłogi. Rozwijając to spostrzeżenie warto zauważyć, iż platforma
stołu jest reprezentowana w licznych obrazach Cezanne’a przez niezwyk-
łe określenie granicy mebla jako osobliwego horyzontu pola obrazowego.
Jednocześnie taka płaszczyzna stołu, jak np. w Martwej naturze z dzban-
kiem i owocami z Oslo (1888-1890, 59,5 cm x 72,5 cm, Nasjonalgalleriet)
pojawia się często jako kształtowana w opornej materii, dźwigająca nieja-
ko na sobie brzemię malowania. Położenie nacisku na przemiany procesu
malowania przynosi efekt „przeciążenia” materiału, który powoduje rów-
nież zmatowienie, osłabienie jakości kolorystycznych warstwy barwnej.
Farba gęsto spoczywając na płótnie stanowi tu balast nie tylko wizualny.
W Martwej naturze z kompotierą, szkłem i jabłkami pozycje takiej ma-
terialnej figury stanowi stykający się z dolną krawędzią obrazu zamek na
klucz. Jego rola jako elementu zatrzymującego, blokującego wizerunek w
polu, już została uznana. Niewielki prostokąt dublując przestrzenne
usytuowanie frontu stołu niejako wysuwa się przed niego w kierunku wi-
dza. W efekcie kształt ten, rezygnując niejako z „pośrednictwa” per-
spektywy, znajduje się w tej samej płaszczyźnie co pole obrazowe. Jedno-
cześnie w sposób szczególny podkreśla swoją autonomię w jego obszarze,
stanowiąc dzięki intensywnej czerni achromatyczną lukę w spektralnym
kontinuum „tęczowego” obrazu. Miejsce na klucz wypełnione jest gęstą
jednolitą substancją, która w swojej materiałowej dosadności i dosłowno-
ści przekracza metaforyczne warunki reprezentacji. Ten „kluczowy” ma-
terialnie fragment obrazu „ponad” mimetyczną lekturą przylega do po-
wierzchni płótna i w ten sposób „otwiera” wgląd w fizyczny status
obrazu.
W konsekwencji przemieszczenie obrazu na poziom kinestetycznego
spojrzenia może prowadzić nie tylko do wydobycia „wewnętrznych zna-
czeń” horyzontalnego dzieła, ale pozwala zwrócić uwagę na jeszcze jeden
aspekt swoistego statusu farby, jaki posiada obraz Cezanne’a. Wskazuje
na jej heterogeniczny charakter, rozdarcie między współpracą z optyczną
lekturą wizerunku a oporną kondycją jej materialności. W tym sensie do-

79

Y.-A. Bois, Introduction: The Use Value of ’Formless\ op. cit., s. 28.
loading ...