Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 346
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0348
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
346

T. J. CLARK

Lub znowu:
Życie kładzie teraz nową, żelbetową płytę pod fundament komunizmu dła wszy-
stkich narodów świata; dzięki PROUNowi na tym uniwersalnym fundamencie
zbudujemy jedno miasto świata dła wszystkich ludzi na kuli ziemskiej25.
Nie powiedziałbym, że przestrzeń i architektura tablicy propagando-
wej są monolityczne w tym sensie. Koło zostało przesunięte do góry i na
prawą stronę jej powierzchni, skurczone o połowę w relacji do pola obra-
zowego, i oczywiście zmieniło kolor. Zaryzykuję przypuszczenie, że jest
czarne, ze skośnie ustawionym kwadratem barwy czerwonej (jak w tym
afiszu upamiętniającym rok 1905). Można by przyjąć także wersję od-
wrotną. Chciałbym znać kolor drobnego, zdecydowanego kwadratu szy-
bującego w centrum, „powyżej” tego dużego. Czy mógłby to być jeszcze je-
den odcień czerwieni, podobnie jak to było z czernią na czarnym tle w
przypadku analogicznych elementów w Mieście? A czy te promieniujące
pasy - przynajmniej niektóre z nich - także byłyby czerwone? Chyba nie
ma sensu dopatrywać się tu zbyt wielu barw.
W swym stanie doskonałym suprematyzm wyzwolił się z indywidualizmu oranżu,
zieleni, błękitu itp. i zwycięsko dotarł do czerni i bieli. W nich widzimy czystość
• •27
energii .
Ujrzałem rewolucję jako nie mającą żadnego koloru. Kolor należy do przeszłości.
Rewolucja nie stroi się w kolory, nie plonie nimi. Kolor jest ogniem ancien regime’u.
Anarchia [nawet pisząc w 1923 czy 1924 r. Malewicz wciąż jeszcze nadawał temu
słowu pozytywny walor] ma barwę czarną; to znaczy, (...) pojedynczy ciemny pro-
mień pochłonął wszystkie kolory i umieścił wszystko poza samą różnicą i przewa-
gą. Wszystko teraz jest takie samo (...)28
Kolorowa czy nie, tablica agitacyjna El Lissitzkiego w swej generalnej
strukturze o wiele mniej przypomina architekturę niż obraz z Baku. To
samo tyczy się jej relacji do szkicu Prounu 1 E: zmiana koła w elipsę, tak
jak to artysta zrobił tutaj, prawie w ogóle nie narusza podstawowej archi-
tektoniki, a raczej wzmaga skojarzenie z architekturą: wprowadza koło i
kwadrat w perspektywę i pozwala usadowić się budynkom wokół central-
nej płaszczyzny „placu” w sposób jeszcze bardziej przekonujący. Siłą kon-
trastu koło i kwadrat na tablicy propagandowej robią na mnie wrażenie o

26 El Lissitzky, „PROUN”, 1920-21, przeł. L. Kasajew, (w:) A. Turowski, Między
sztuką a komuną. Teksty awangardy rosyjskiej 1910-1932, Kraków 1998, s. 247.
27 El Lissitzky, „PROUN”, tekst z „De Stijl”, przekł. angielski w: Lissitzky-
Kuppers, El Lissitzky, s. 347.
28 Oba cytaty pochodzą z rękopisu Malewicza, „1/42 bezprzedmiotowości”, 1923-25,
cyt. w: Andersen, 3, s. 103 i 145.
loading ...