Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 351
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0353
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
BÓG NIE ZOSTAŁ STRĄCONY

351

A drugi z samego Malewicza:
Wojna domowa nowej sztuki ze starą trwa aż do chwili obecnej33.

Pozostaje jeszcze wiele do powiedzenia na temat tablicy propagando-
wej. W pewnym sensie, nawet nie zaczęliśmy dotykać tego jej aspektu,
który wydaje mi się prawdziwym źródłem utopii El Lissitzkiego: to zna-
czy, rozumienia przezeń możliwych, wiosną i latem 1920 r., relacji mię-
dzy dwoma wielkimi formami języka znaków ustalonego generalnie w
kulturze - wizualną i werbalną; relacji między obrazem a tekstem. Sytu-
acja zaistniała po 1917 roku przez pewien czas wydawała się przynosić
załamanie i możliwość ustawienia na nowo tych rozróżnień, i to przede
wszystkim pozwala zrozumieć wiarę artystów, że ich projekt ma chara-
kter polityczny i że przypada mu pewien udział w doprowadzeniu do
śmierci świata.
Fabryka nie zgadza się z dwoma przedmówcami [to znaczy ze Sztuką i Cerkwią]
i rzecze: „Przerobię świat i jego ciało, przekształcę ludzką świadomość, uczynię
człowieka wszechobecnym przez poznanie tych doskonałości, które mam w sobie
i świat wcieli się we mnie... Stanę się Tym, który wie wszystko, będę Bogiem, po-
nieważ sam jeden Bóg zna wszystkie sprawy świata. Wszystkie elementy Natury
zbiorą się razem we mnie i będę wiecznością. Udzielę człowiekowi daru widzenia,
słyszenia i mowy w wielości przestrzeni, odbuduję mechanikę jego ciała według
doskonałych metod. Sprawię, że jego wola stanie się częścią mego własnego gład-
kiego funkcjonowania, wchłonę moce wiatru, wody, ognia i powietrza i uczynię je
wszystkie wyłączną własnością człowieka. A kiedy wszystko zostanie powiedziane
i wykonane, wówczas cały ten świat, który jest po prostu nieudanym eksperymen-
tem technicznym autorstwa Boga, zostanie przebudowany przeze mnie i będzie
dobry.” Któż to zatem jest, kto przemawia tak zuchwale poprzez wargi Fabryki?
To sam Bóg, wykrzykujący szorstko przez jej usta31.
Zaznaczmy, że dla Malewicza w roku 1920 - to był ustęp z jego tekstu
Bóg nie został strącony, napisanego w tymże roku w Witebsku - pojęcia
Boga i Fabryki są niemal bezgranicznie elastyczne. Bóg jest Niczym, co
33 El Lissitzky, PROUN, tekst niepublikowany, napisany w Witebsku i w Moskwie
w latach 1920-21, zaprezentowany jako wykład w moskiewskim Inchuku w październiku
1921, przełożony na język polski w: A. Turowski, Między sztuką a komuną, s. 234-248.
Nisbet pokazał, jak głęboki był wpływ Spenglera na El Lissitzkiego w tamtym okresie i jak
powszechny był ten entuzjazm w łonie awangardy rosyjskiej - przynajmniej do czasu, gdy
Lenin wypowiedział się w tej sprawie. Zob. Nisbet, Introduction, s. 29 i 49, przyp. 55 i 56.
Cytat z Malewicza zaczerpnięty został z tekstu Problem sztuki naśladowczej (UNOWIS,
Smoleńsk, październik 1920), będącego jedną z jego najczerwieńczych i najbardziej „kole-
ktywistycznych” wypowiedzi. Zob. Andersen 1, s. 178.
34 K. Malewicz, Bóg nie został strącony (Witebsk, 1922), teza 30, przekl. angielski w:
Andersen 1, s. 218.
loading ...