Miziołek, Jerzy
Sol verus — Wrocław [u.a.], 1991

Page: 85
DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/miziolek1991/0091
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
IV. TRANSFIGURATIO - THEOPHANIA THEOPHANIARUM

SYMBOLIKA ŚWIATŁA
W MOZAIKACH BAZYLIKI NA SYNAJU

... my wszyscy, odkrytym obliczem
patrząc w zwierciadle na chwałę Pańską,
w ten sam obraz się przemieniamy
z jasności w jasność...

2 List do Koryntian 3, 18

Kto mi przyjdzie z pomocą

bym mógł się tobie przyjrzeć słońce

w którym mamy tyle znaków twego Pana.

Efrem, Pieśń o Duchu Świętym*

Około połowy VI w. cesarz Justynian Wielki ufundował na Synaju-Hore-
bie — w miejscu ukazania się Mojżeszowi Boga w płonącym krzewie u stóp
Świętej Góry (Ks. Wyjścia 3), na której patriarcha ten otrzymał Tablicę Praw (Ks.
Wyjścia 19 — 34) — klasztor-fortecę, a w nim kościół noszący wedle świadectwa
Prokopiusza z Cezarei wezwanie Matki Boskiejl. Zapewne jeszcze przed śmier-
cią fundatora w 565 r. apsyda świątyni, łuk triumfalny i ściana ponad nią 83,84
ozdobione zostały mozaikami, które przetrwały do naszych czasów w niemal
nienaruszonym stanie2. Mozaiki te należą do najcenniejszych dzieł sztuki chrześ-
cijańskiej pierwszego tysiąclecia. Cechuje je bowiem wysoki poziom artystyczny,
nadto, obok mozaik w S. Apollinare in Classe w Rawennie dostarczają jedynego
zachowanego wyobrażenia Przemienienia Pańskiego w apsydzie kościoła i wre-
szcie, co dla nas najważniejsze, zawierają niezwykle bogate treści ideowe3.

Pośrodku konchy apsydy jawi się w mandorli ukazany na wprost Chrystus
odziany w białe o niebieskim odcieniu szaty — tunikę ze złotymi clavi i płaszcz.
Jego oblicze o ciemnych wąsach i szpiczastej brodzie okolone równie ciemnymi
włosami spływającymi na plecy widnieje na tle złotego nimbu krzyżowego.
Dłonią zgiętej w łokciu prawej ręki podniesioną na wysokość piersi czyni grecki
gest błogosławieństwa, ręką zaś lewą, lekko zgiętą i opuszczoną, podtrzymuje

* Przeł. W. Kania [w:] Ojcowie żywi, VI, s. 247.

1 Procopius, De Aedificiis, V, VIII, 4 —9. Matce Boskiej miał też być pierwotnie poświęcony
klasztor, który pod koniec pierwszego tysiąclecia lub na początku następnego dedykowano św.
Katarzynie. Na temat wezwania i architektury patrz F o r s y t h, 1968, s. 1 — 19;Krautheimer, 1979,
s. 289, 290 i przyp. 6 na s. 516; W e i t z m a n n, 1982, s. 19. Zob. też G u i 11 o u, 1955. s. 217 nn. Problem
pierwotnego wezwania rozważa szczegółowo K a 1 i n o w s k a, 1987 s. 35 nn. Ogólnie na temat Synaju
Skrobucha. 1966.

2 Weitzmann, 1966 [1], s. 392-405; id., 1973, s. 11-20. Zob. też Ihm, 1960, s. 69 nn.,
195 — 197 — lit. przedmiotu zestawiona na s. 197; Łazariew, 1986 — w przyp. 43 na s. 207
zestawiona jest lit. przedmiotu; Beckwith, 1979, s. 104-106; Kitzinger, 1977, s. 99-103.

3 O przedstawieniach Przemienienia w apsydach Ihm, 1960, s. 69 — 75. Zob. też de'Maffei,
1982, 2. s. 188.
loading ...