Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 10.2000

Page: 264
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2000/0266
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
264

GEORGES DIDI-HUBERMAN

i „konceptôw”, zgodnie z perspektywg „ogôlnej historii objawôw kulturo-
wych - lub symboli, w rozumieniu Ernsta Cassirera”98 99. Jest bardzo pra-
wdopodobne, ze historii sztuki nie uda siç wyrwac z umeruchomiajgcego jg
metodologicznego marazmu, dopôty nie przeprowadzi siç krytyki semiolo-
gicznych podstaw tego przyswojenia. Totez problem nie lezy w rozrôznieniu
dwôch pojçc w rodzaju konfrontacji pomiçdzy „symptomem emocji” estetycz-
nych dziela sztuki a symbolem, uznawanym za jego „ekwiwalent teoretycz-
ny” i poddajgcy siç teoretyzacji". Problem powraca po raz kolejny, gdy chce-
my zobaczyc moment, w ktôrym wiedza symbolu ulega kryzysowi i zostaje
zawieszona w obliczu nie-wiedzy symptomu, ktôry na jej miejscu otwiera
i uruchamia swg symbolicznosc w pokazowej eksplozji wszystkich warun-
kôw sensu obecnych w trakcie powstawania obrazu.

Panofsky chcial z pewnoscig pomôc nam, historykom sztuki, i uproscic
zycie, kazgc wierzyc przez chwilç (lecz ta chwila ciggle trwa, gdyz poczgt-
kowy przyklad z Iconography and Iconology zostal wzigty dosiownie), ze
spojrzenie na obrazy sztuki jest tym samym, co mijanie si§ na ulicy z
mçzczyzng uchylajgcym kapelusza. Cztery siynne strony, otwierajgce je-
go wst§p do nauki ikonologicznej, rozwijajg semiologiczng bajkç, w ktorej
wychodzimy od jednej pewnosci - „kiedy identyfikujg tq konfiguracjç jako
obiekt (gentlemana) - czynigc to mechanicznie - zas owg zmianç szczegô-
lôw jako zdarzenie (zdjçcie kapelusza)” - aby dojsc w koncu do innej pew-
nosci - pewnosci symbolu, zawartego w gescie uniesienia kapelusza, pew-
nosci „symptomu kulturowego” - pewnosci, ktorej nie mozna by byio
osiggngc bez trwalosci lub stalosci tej pierwszej, czyli identyfikacji, nigdy
nie podwazonej, mçzczyzny unoszgcego swôj kapelusz100... Ale dzieje siç
cos przeciwnego, kiedy patrzç (dlugo, nie mijajgc go) na obraz: stopniowa
dedukcja ogôlnego symbolu nie jest nigdy caîkowicie mozliwa, jesli obraz
oferuje mi czçsto tylko pçkniçte progi, utracong pewnosc, zakwestio-
nowang identyfikacjg101.

98 „(...) Just so, or even more so, must our synthetic intuition be corrected by an in-
sight into the manner in which, under varying historical conditions, the general and essen-
tia tendencies of the human mind were expressed by spécifie thèmes and concepts. This
means what way be called a history of cultural symptoms - or „symbols” in Ernst Cassi-
rers sense - in general”, E. Panofsky, Ikonografia i ikonologia, (w:) Studia z historii sztu-
ki, op. cit., s. 19.

99 Co sugeruje B. Teyssèdre, Iconologie - Réflexions sur un concept d’Erwin Panof-
sky, s. 328-330.

100 Por. E. Panofsky stosuje istotnie czasownik identify w Introduction, Essais d’icono-
logie, s. 13-16.

101 W tym wîasnie sensie Daniel Arasse proponowaî nie rozwiqzywac na silç proble-
môw ikonograficznej identyfikacji, ale myslec o nich ikonograficznie: „I1 existe aussi une
iconographie possible des associations didées, et non pas seulement des idées claires et di-
stinctes...” D. Arasse, Après Panofsky: Piero di Cositno, peintre, Erwin Panofsky - Ca-
hiers pour un temps, s. 141-142.
loading ...