Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 12.2001

Page: 440
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2001/0442
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
440

T. J. CLARK

... Kiedy kpina
Zajęła szyderców przepełnionych pychą,
Mówiących „Zobaczcie żniwo, które zbieramy
Z ludowego rządu i równości”,
Spostrzegłem, że to nie było ani to, ani cokolwiek
Z szalonej wiary wpojonej w ich imiona
Przez fałszywą filozofię, która stała się przyczyną tej niedoli,
Lecz że to był zbiornik winy
I ignorancji napełniany z wieku na wiek,
Który nie mógł już dłużej utrzymać swej ohydnej zawartości
I pękł, i wylał potopem na kraj171.
Wordsworth, jak zwykle, oferuje mądrość trudniejszą, niż się wydaje na
pierwszy rzut oka. Mówi, że zbiornik, który powoduje rewolucję i jej zwy-
rodnienie w tyranii, stanowi dziedzictwo nie tylko dawnej ignorancji -
nieprzygotowania do zadań historii - lecz także winy. Wina należy głów-
nie do klas nakłaniających - do tych, którzy kierują rewolucją, jak rów-
nież tych, którzy zawzięcie z nią walczą (i triumfują z powodu jej klęski).
Ale wina jest wstrętna. Wypacza i psuje najlepsze wizje przyszłości. Nie
może wyłączyć spod swego wpływu innych fantazji - marzeń o władzy,
zemście, wolności, jednomyślności i końcu czasu. Lenin byłby tutaj mode-
lowym przykładem. Ale wina jest tym, co klasy nakłaniające „mają”.
Swego czasu ich najlepsi przedstawiciele próbowali zmierzyć się z tym
dziedzictwem i wymyślić sposób uporania się z nim. William Morris po-
wiedział kiedyś, że tworzenie i smakowanie sztuki w warunkach kapita-
lizmu było Jak ucztowanie w zasięgu słuchu cierpiącego katusze pacjen-
ta”172. „Poeta musi pamiętać, że to jego poezja ponosi winę za trywialną
prozę życia”.
Takie stwierdzenia są dzisiaj niemodne. (Uważa się, że prowadzą do
„totalitaryzmu”.) Ale na coś się w nich wskazuje - na jakąś ohydną za-
wartość, jakiś Bhopal, Gazę albo El Mozote. Co zrobić z tą winą, to już in-
na sprawa. Nie mam zamiaru udzielać jakiegoś przygotowanego napręd-
ce psychologicznego wyjaśnienia albo usprawiedliwienia bolszewizmu
i w ogóle nie podejmę tutaj tej kwestii. Pytania o bolszewizm to pytania
polityczne. Ale tylko jedna rzecz, której uczycie się patrząc na UNOWIS:
nie ma końca szaleństwo, w które wkraczamy z przeszłości, a które wy-
zwalają rewolucje. Czarny Kwadrat znaczy, wśród wielu innych rzeczy,
także i to. Zaś ciemność, którą próbuje w sobie zamknąć, albo wykpić, po-
zostaje paliwem - i główną groźbą - dla każdej rewolucji w przyszłości.

171 W. Wordsworth, The Prelude. A Parallel Text (Harmondsworth, 1971), s. 424.
172 W. Morris, The Socialist Ideał, New Reuiew (January 1891), cyt. za: P. Stansky,
Redesigning the World. William Morris, the 1880s, and the Arts and Crafts (Princeton
1985), s. 68.
loading ...