Instytut Historii Sztuki <Posen> [Editor]
Artium Quaestiones — 17.2006

Page: 45
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/artium_quaestiones2006/0047
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
Z BADAŃ NAD DAWNYM DOMEM I ZAMIESZKIWANIEM MIESZCZAŃSKIM W POLSCE

45

zdjęć pokazujących ich wnętrza. Modernizacje domu znajdowały od-
zwierciedlenie najprędzej właśnie w pomieszczeniach, a zatem nielicznie
istniejące fotografie prezentują stan daleki od np. średniowiecznego czy
nowożytnego23.
Biorąc pod uwagę ograniczone możliwości wykorzystania opisanych
materiałów, należy podjąć starania o pozyskanie przekazów zarazem
najdawniejszych, jak i w bezpośredni sposób odnoszących się do domów.
Wyjątkowe znaczenia posiadają wśród takowych plany kamienic lub ich
wybranych elementów pochodzące z czasów nowożytnych24. Są to najczę-
ściej rysunki związane z ewentualnymi przebudowami kamienic. Pre-
zentują one schemat założenia, wymiary, a niekiedy również nazwy po-
mieszczeń, pozostając tym samym najpewniejszym źródłem wiedzy o
pierwotnej, architektonicznej warstwie domostwa. Zbliżoną wartość do-
kumentacyjną posiadają akta urzędów budowlanych25. Zakładane naj-
częściej w ciągu XIX w. i prowadzone do kolejnego stulecia oddają nie
tylko zmiany, jakie w owym czasie zachodziły w budynkach mieszkal-
nych, ale także sytuację wyjściową założenia.
Jeśli chodzi o materiały ikonograficzne dotyczące wnętrz domów, to
nie do końca wykorzystanym obszarem jest malarstwo danej epoki26.
Mieszczańskie wnętrze, poza wyjątkowym i powszechnie znanym gdań-
skim cyklem rysunków D. Chodowieckiego27, było tematem rzadko po-
dejmowanym. Nie obniża to jednak wartości źródłowej przedstawień, w
których występuje ono jako tło dla zasadniczej kompozycji. Badania nad
mieszczańską kulturą mieszkalną bazujące na nowożytnym malarstwie
prowadzi się z sukcesem na terenie Holandii28.
23 Por. np. dysproporcje w zbiorach Instytutu Herdera w Marburgu, w którym gro-
madzi się m.in. materiały ikonograficzne związane z wielkimi pruskimi miastami hanze-
atyckimi (Gdańsk, Toruń, Elbląg) oraz miastami śląskimi.
24 Omówienie unikatowych planów dla Gdańska P. Korduba, Patrycjuszowski dom...
(2005), s. 20-21.
25 Cenny i zachowany zespół dla Gdańska sygn. APG/15 o czym również Z. Macia-
kowska, W. Szymański, Akta Policji Budowlanej jako materiał do studiów nad gdańską
kamienicą mieszczańską od średniowiecza do początków XIX wieku, (w:) Dom w mieście...,
s. 249-275. Dokumentami o podobnej wartości bywają akta towarzystw ubezpieczeniowych.
26 O wybranych przykładach zob. U. Sowina, Średniowieczny dom..., s. 16-25.
27 Von Berlin nach Danzig: ein Kunstlerfahrt im Jahre 1773: Facsimiledrucke, Berlin
(ok. 1900); D. Chodowiecki, Die Reise von Berlin nach Danzig. Das Tagebuch, tłum.
C. Keisch, Berlin 1994; Daniela Chodowieckiego dziennik z podróży do Gdańska z 1773
roku, oprać. M. Paszylka, Gdańsk 2002.
28 J. de Vries, D. Freedberg, Art in History. History in Art. Studies in Seuenteenth
Century Dutch Culture, Santa Monica 1991; D. Beajeau, Bilder im Bilder; Studien zur
niederlandischen Malerei des 17. Jahrhunderts, Berlin 1998; The Glory ofthe Golden Age.
Dutch Art of the 17th Century. Painting, Sculpture and Decoratioe Art, red. J. Kiers,
F. Tissing, Amsterdam 2000.
loading ...