Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie — 16.1972

Page: 135
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/roczmuzwarsz1972/0139
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
/

Ananij Brindarow

KONSERWACJA PORTRETÓW GRODZIEŃSKICH

P

JL ortrety te odnaleziono w krypcie kościoła, gdzie przeleżały prawdopodobnie dość długo
w warunkach niesprzyjających: brud, wilgoć, brak światła. Stan obrazów można było uważać
za stan „śmierci klinicznej".

Wykonane na płótnie z gruntem klejowym, były one w swoim czasie przyklejone do desek
sosnowych, które połączono ze sobą za pomocą dwu rzędów listew poziomych. Każdy z tych
portretów ujmowała drewniana listwa szeroka na około 6—7 cm — przybita do desek. Po
odjęciu tej listwy okazało się, że płótno było dodatkowo przymocowane do desek gwoździami
z drzewa brzozowego. Płótno było miejscami odklejone od deski, szczególnie zdeformowany był
portret Gryzeldy (il. 1). W krytycznym stanie znajdowała się warstwa malarska i grunt, których
znaczne fragmenty oddzielały się od płótna. Obrazy pokrywała w dużej ilości pleśń. Na portrecie
Aleksandry Sobieskiej — na brzegach płótna — znajdowały się wyżarte przez tę pleśń dziury
(il. 2). Werniksy, olifa1, i oliwa z lampek, którymi przykryto obrazy, ściemniały z upływem czasu
i zakrywały warstwę barwną (il. 3)2.

Zniszczenie zaczynało się niewątpliwie od podłoża. Pod wpływem wilgoci sklejone deski spęcz-
niały i rozeszły się w szwach, następnie zaś kiedy wilgoć się zmniejszyła, deski wysychały i paczyły
się. Wskutek takich okresowych odkształceń desek następowało zbieganie się gruntu płótna i war-
stwy malarskiej. Ponadto jako należące do substancji pochodzenia organicznego, stanowiły
one dobrą pożywkę dla rozwoju mikroorganizmów i podlegały pleśnieniu. Płótno starzało się
i kruszało. Pleśnie o barwie czarnej, białej i żółtej niszczyły podłoże (il. 4) i rozwinęły się zwłaszcza
w fałdach odkształconego płótna (il. 11 w artykule E. Kamienieckiej).

1 Olifa — wg. W. W. Fiłatowa staroruski rodzaj werniksu sporządzany dwojako, albo przez gotowanie
oleju lnianego z solą i tlenkami metali, przeważnie ołowiu, albo przez rozpuszczanie w oleju lnianym

żywicy.

2 Niektóre uszkodzenia obrazów powstały w wyniku niefachowej konserwacji, jakiej obrazy te były pod-
dawane w ciągu swojego długiego życia. W szczególności, gdy płótno oddzielało się od desek (zazwyczaj na brze-
gach), przyklejano je rozmaitymi substancjami: klejem mącżnym, farbą olejną itp.

135
loading ...