Instytut Historii Sztuki <Krakau> [Editor]
Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej — 2.1996

Page: 254
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/skw1996/0256
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
254

Tadeusz S. Jaroszewski

Nieoceniony Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiań-
skich podaje, że folwark Trylesin Wielki należał w tym czasie do dóbr Białynicze,
stanowiących wówczas własność rosyjskiej rodziny Miasojedowych3.

Trzeba wspomnieć choć słówkiem o rodzinie Sołtanów herbu własnego
i przydomku „Pereświet”. Należeli niewątpliwie do najwybitniejszych rodów
Wielkiego Księstwa Litewskiego. Przed Unią Lubelską używali tytułu książęce-
go. Jeden z przedstawicieli tego rodu, Jan, w imię równości zrzekł się tytułu
i od niego wywodzą się żyjący dotąd Sołtanowie. Natomiast jego brat Bogdan
używał tytułu książęcego nadal, jednakże jego linia wygasła4. Nie prze-
szkodziło to bynajmniej późniejszym Sołtanom w używaniu tytułów książęcych
i hrabiowskich5, a jeden z nich, mieszkający dziś w Stanach Zjednoczonych
Ameryki Północnej, uchodzi za łotewskiego hrabiego.

Historycy wywodzą Sołtanów od książąt litewskich linii jagiellońskiej,
mianowicie od Korybuta. Zdaniem innych pochodzą od Worony, „książęcia
ruskiego”, jeszcze inni wyprowadzają tę rodzinę z „książąt tatarskich”6. Jak
było naprawdę — pewnie nigdy się nie dowiemy. Piszącego te słowa bawi
legenda, jakoby Sołtanowie byli sześciopalczaści. „Se non e vero ma ben
trovato” — powiedzieliby Włosi. W XIX w. Sołtanom pozostała zamożność
i wspomnienia o wielkiej przeszłości i na miarę tych wspomnień powstał
projekt nowej rodowej rezydencji. W Królestwie Polskim dla zamożnej
szlachty o wysokich aspiracjach ukuto trochę złośliwy termin: „Trzy kwadran-
se na arystokrację”. Określenie to pasuje do Sołtanów jak ulał.

Niemal wszystko, co wiemy o Trylesinie, zawdzięczamy Adamowi
Idźkowskiemu, który we wspomnianym zbiorze własnych projektów zamieścił
m. in. rysunki dotyczące Trylesina. Jako data wydania tego zbioru figuruje na
stronie tytułowej rok 1843, wiemy jednakże, iż niektóre projekty powstały
później, a wśród nich projekt Trylesina, sporządzony w roku 18477.

Plany budowli... wychodziły zatem stopniowo, zeszytami. Trylesinowi
poświęcone są plansze od 79 do 83. Architekt przedstawił na nich rysunki
dotyczące pałacu (są to widoki perspektywiczne z różnych stron, poszczególne
elewacje oraz rzuty poziome kondygnacji), ponadto plan całej rezydencji wraz
z zabudowaniami gospodarczymi, parkiem i ogrodem warzywnym, dalej
widok perspektywiczny, jaki roztacza się sprzed pałacu, wreszcie widok
perspektywiczny mauzoleum rodziny Sołtanów.

Najciekawszy wydaje się pałac o niezwykle urozmaiconej bryle i niekon-
wencjonalnym rozplanowaniu (il. 1). Idźkowski skomponował go na rzucie
wydłużonego prostokąta, wyodrębniając mury dworu już istniejącego (była to
prostokątna budowla z dwoma wydatnymi ryzalitami skrajnymi od strony
ogrodu). Na wysoki parter (il. 2) pałacu wchodziło się dwoma biegami
schodów pod portykiem. Relatywnie mała sionka komunikowała się ze
schodami (na lewo) i z tzw. pokojem pierwszym (na prawo), skąd wchodziło
się do wielkiego salonu w trakcie ogrodowym. Pokój pierwszy łączył się
z pokojem pana, skąd również można było wejść do salonu. Prawy narożnik
loading ...