Universitätsbibliothek HeidelbergUniversitätsbibliothek Heidelberg
Metadaten

Studia Waweliana — 16.2015

DOI article:
Janczyk, Agnieszka: Rachela i Eleazar: Dwa obrazy w zbiorach zamku królewskiego na wawelu wcześniej przypisywane maurycemu gottliebowi
DOI Page / Citation link: 
https://doi.org/10.11588/diglit.52665#0153
Overview
loading ...
Facsimile
0.5
1 cm
facsimile
Scroll
OCR fulltext
Studia Wawełiana
Tom XVI, 2015
PL ISSN 1230-3275

AGNIESZKA JANCZYK
RACHELA I ELE AZ AR
- DWA OBRAZY W ZBIORACH ZAMKU KRÓLEWSKIEGO NA WAWELU
WCZEŚNIEJ PRZYPISYWANE MAURYCEMU GOTTLIEBOWI

Od roku 1929 w zbiorach wawelskich znajdują się
dwa obrazy wpisane do inwentarza jako prace Maurycego
Gottlieba (1856-1879): Rachela (fig. 1-2) i Eleazar (fig.
3-4). Pierwszy z nich (płótno, olej, 42,8x32,7 cm, nr
inw. 1430) przedstawia młodą kobietę ujętą w popiersiu,
zwróconą w trzech czwartych w lewo, twarzą w kierunku
widza. Modelka została wyobrażona w sukni z głębokim
dekoltem, na głowie czerwona przepaska i złotawy welon,
ozdobione perłami. Uzupełnienie ubioru stanowi biżu-
teria - kilka sznurów pereł na szyi i przypięta do gorsu
brosza. Drugi obraz (płótno, olej, 43x34 cm, nr inw. 1431)
ukazuje siwobrodego starca w ujęciu do pasa, ujętego en
face, w czarnym, atlasowym chałacie i czarnej bekieszy
z futrzanym kołnierzem, w jarmułce na głowie. Obrazy
mają na licu inskrypcje wykonane alfabetem łacińskim,
odpowiednio: RACHELA i ELEAZAR. Oba portrety
zostały namalowane bardzo niestarannie, na grubym,
wtórnie użytym płótnie, co spowodowało wykruszanie
się warstwy malarskiej. U dołu wizerunku kobiety wi-
doczne pozostałości starszego napisu, a na zawiniętym
z obu boków płótnie fragmenty wcześniejszego obrazu.
Łączenie dwóch malowideł z Maurycym Gottliebem
budziło wątpliwości, przede wszystkim ze względu na ich
niski poziom artystyczny, cechy stylistyczne, jak również
wspomniane inskrypcje. W roku 2012 podjęto decyzję,
aby malowidła poddać badaniom, których wyniki pozwo-
liłyby potwierdzić bądź też odrzucić autorstwo Gottlieba.
1 Zob. B. Nowak, Uwagi konserwatorskie dotyczące obrazów
Rachela i Eleazar, s. 163-168.
2 Zob. A. Ryszkiewicz, Gottlieb Maurycy [w:] Słownik ar-
tystów polskich i w Polsce działających, t. 2, Wrocław-Warszawa
1975, s. 430;N. Gur alnik, In the Flower ofYouth. Maurycy Gottlieb
1856-1879, TelAviv 1991, s. 215-225 (spis wystaw oraz bibliografia).
Ryszkiewicz, o.c., s. 430; Z. Sołtysowa, Dzieło Mau-
rycego Gottlieba, Rocz. Krak. 47: 1976, s. 177-182 - aneks: Spis
obrazów, spis wystaw i bibliografia M. Gottlieba, s. 175, il. 48.
4 Obraz Rachela opublikowano w katalogach wystaw: Żydzi -

Pracami kierowała Beata Nowak z wawelskiej Pracowni
Konserwacji Malarstwa, autorka tekstu dotyczącego tech-
nologii obrazów oraz wyników badań, zamieszczonego
w niniejszej publikacji1. Stan badań, historię, ikonografię
oraz zagadnienia związane z atrybucją obrazów zostaną
omówione w poniższym tekście.
Stan badań
Jak wynika z przeprowadzonych kwerend, obrazy (aż
do roku 1975) nie były wzmiankowane w publikacjach
poświęconych Gottliebowi; nie wypożyczano ich też
(do roku 1989) na wystawy2. Obraz Rachela, jako dzieło
Maurycego Gottlieba, po raz pierwszy wymienił w roku
1975 w nocie biograficznej artysty Andrzej Ryszkiewicz,
a rok później Zofia Sołtysowa zamieściła fotografię tej
pracy w artykule monograficznym3. Nie uwzględniła
drugiego malowidła, co zapewne było spowodowane
wątpliwościami co do jego autorstwa. Oba obrazy były
prezentowane na wystawach: „Żydzi - Polscy” (Kraków,
1989), „Maurycy Gottlieb 1856-1879. Meisterwerke”
(Frankfurt nad Menem, 1991), „In the Flower ofYouth.
Maurycy Gottlieb 1856-1879” (Tel Awiw, 1991), „Mau-
rycy Gottlieb 1856-1879” (Warszawa, 1991)4. Kuratorzy
tych wystaw i autorzy tekstów katalogowych włączyli
malowidła do ceuvre Gottlieba nie przeprowadzając
ich analizy i nie weryfikując atrybucji. Wydaje się, że
mogli oni łączyć dwie prace ze zbiorów wawelskich ze
Polscy, oprać. D. Dec etal., Kraków 1989, s. 93, poz. 1438; Maurycy
Gottlieb 1856-1879. Meisterwerke, Frankfurt am Main 1991, s. 84;
Guralnik, o.c., s. 211, poz. 60, il. na s. 181; J. Malinowski,
Maurycy Gottlieb. A Polish Perspective[w.\ Guralnik, o.c., s. 102;
Maurycy Gottlieb 1856-1879 [informator], Warszawa 1991, poz. 46
(oprać. J. Malinowski). Obraz Eleazar ujęto w katalogach: Żydzi -
Polscy, s. 93, poz. 1439; Maurycy Gottlieb 1856-1879 (Frankfurt
am Main) 1991, s. 83; Guralnik, o.c., s. 211, poz. 61, il. na s. 180;
Maurycy Gottlieb 1856-1879 (Warszawa) 1991, poz. 47.

151
 
Annotationen