Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata [Editor]
Sztuka Ameryki Łacińskiej: studia o sztuce kolonialnej, nowoczesnej i współczesnej — 1.2011

Page: 159
DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/aal2011/0163
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
Formy narracyjne retablos andyjskich. Casus Peru i Boliwii

159

(znachorki). Widzimy kolejkę oczekujących pacjentów (także metyskich), na-
pisy w kiczua i aymara nad figurkami pary kobiety i mężczyzny - nawiązują-
ce do ich tradycyjnych, równoważnych pozycji. Jako ostatnie przedstawienie
w tej grupie wymienić można scenę, w której kobiety oczekują na samolot na
tle gór i pejzażu typowo andyjskiego. Rzeczywiście wielu deputowanych in-
diańskich korzysta od niedawna z tej formy transportu.
Ostatnia grupa przedstawień z retablos to sceny powiązane z walką o le-
galizację upraw koki w rejonie Chaparé. Wśród najpopularniejszych tematów
wskazać można kilka: starcia cocaleros z siłami policji i wojska, wizerunki Evo
i jednej z liderek, Zurity (obecnie senator - o czym także informuje napis) jako
przewodniczących federacji cocaleros i kobiet cocoleras na czele marszów,
rynki skupu liści w Socobo (gdzie doszło do masakr cocaleros w 2001 r.), a tak-
że Evo jako prezydenta z naszyjnikami z liści na szyi. Ta grupa wyobrażeń ma
wręcz niekiedy propagandowy wydźwięk, co potwierdzają przekreślone napi-
sy: „Gringo no, coca sí” („Gringo nie, koka tak”) czy „Yanquis fuera, coca es
nuestra cosa” („Amerykanie wynoście się, koka jest naszą sprawą”).
Reasumując, wybory tematów, jakich dokonywali twórcy, przedstawia-
ne sceny, powtarzające się elementy kompozycji, mówią wiele o procesach
etno-społecznych ostatnich lat. Trudno dziś prorokować, czy powrót do wy-
twórczości retablos będzie stały czy tylko chwilowy po euforii wynikającej ze
zwycięstwa Moralesa, czy przywrócony zostanie im artyzm w zakresie stylisty-
ki, kolorystyki i symboliki wciąż zachwycającej w tkactwie. Nie ulega jednak
wątpliwości, że retablos pojawiły się po trzydziestu latach nieobecności w pod-
upadłej wytwórczości artesanii boliwijskiej, dokumentując w interesujący spo-
sób zmiany kulturowe i społeczno-polityczne ostatniej dekady.
Podsumowanie
Retablos okresu przemocy w Peru, jak i te z pierwszych lat XXI w. w Bo-
liwii, ilustrujące aktualne zmiany w państwie, są znakiem kulturowym bardzo
ważnym z kilku powodów. Po pierwsze dają prawdziwą panoramę problemów,
z jakimi borykała się ludność tubylcza (na terenach górskich w okresie 1980—
2000 w wypadku Peru oraz w okresie przełomowym 2000-2005 w Boliwii),
wizualnie dokumentując realia historyczne oczyma twórców (rozwoju przemo-
cy i okrucieństw wojny w wypadku Peru i zmian społeczno-kulturowych o in-
nym charakterze w wypadku Boliwii - nowe role Indian i Indianek).
Przede wszystkim retablos demonstrują jednak, w jaki sposób tradycyjne
formy narracyjne odnalazły swe miejsce w diametralnie różnych kontekstach
historycznych, z jednej strony w zmienionym wojną domową tragicznym okre-
sie w Peru, a z drugiej reaktywowane zostały w Boliwii w momencie wielkich
loading ...