Zakład Architektury Polskiej i Historii Sztuki <Warschau> [Editor]
Biuletyn Historii Sztuki i Kultury — 11.1949

Page: 125
DOI issue: DOI article: DOI Page: Citation link: 
https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/bhsk1949/0131
License: Free access  - all rights reserved Use / Order
0.5
1 cm
facsimile
(2)

Dom pyrzycki

125



Rys. 61.
Letrin.

Rys. 62.
Ryszewo

Rys. 63.
Stróżewo

Dom pyrzycki mimo dość skomplikowanej wewnętrznej rozbudowy,
ma zasadniczy podział poprzeczny (ryc. 61, jak na ryc. 60). Miał też nie-
gdyś powszechnie występujące podcienia (rys. 62), które przez zabudowanie
zostały włączone do sieni *). Sień pyrzycka ma podział trój połowy, na
właściwą sień-wejście, z jednego boku izbę, z drugiej pomniejsze komórki.
Przestrzeń właściwej izby jest o wiele węższa jak normalnie, a to z uwagi
na ubikacje mieszkalne, pom eszczone już w sieni. Przestrzeń ta jest też
podzielona na trzy części, której część centralną stanowi tzw. czarna kuch-
nia, o której będzie poniżej mowa, mniejsza izba lub komórka i alkowa.
Ubikację trzecią stanowi komora, tzw. Achterhaus, czyli dom tylny, prze-
znaczony dla starców, do którego przytyka chlew lub stajenka. Czwartą
częścią domu jest stajnia lub obora, też podzielona zazwyczaj na dwie partie
(rys. 63). Podwórze nieoparkanione, bywa ograniczone poszczególnymi bu-
dynkami, tj. spichrzem, postawionym równolegle do domu przy ulicy,
w którym mieszka też robotnik do pomocy, oraz stodołą zamykającą z tyłu
czworobok zabudowań.
Najciekawszą częścią domu jest czarna kuchnia, nazwana też przez
Niemców (T. Heidelcki in.) „polską kuchnią". Kuchnia ta jest
bowiem ubikacją wielkości 16 rń\ położoną zawsze w środku domu w obrę-
bie właściwej izby, z dojściem do sieni. Jest bezokienna i bezpułapowa,
a ściany jej zwężają się ku górze piramidalnie przechodząc środkiem w ko-
min. Jest ona murowana lub z drzewa, o ścianie ryglowej lub polepianej
czy plecionej, wspartej na czterech narożnych słupach. Wewnątrz kuchni
znajduje się piekarnik i kuchnisko. Kuchnia ta występuje jedynie na daw-
nych ziemiach słowiańskich, skolonizowanych pzez Niemców, tj. przede

') Badacze niemieccy, jak F. ADLER sugerują zasadniczy podział wzdłużny (nie
poprzeczny), żeby poprzeć tezę o zależności domu pyrzyckiego od saskiego.
loading ...